نود و دومین جلسه از سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم (22 تیر ماه 1405)

جلسه نود و دوم از سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم هر هفته دوشنبه ها در حسینیه دفتر امام جمعه شهرستان خوی

صوت : صوت نود و دومین جلسه از سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم

متن سخنرانی امام جمعه شهرستان خوی حجت الاسلام والمسلمین قاسم خانی در جلسه نود و دوم تفسیر قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم

به آیه 60 سوره بقره رسیدیم که خداوند متعال می‌فرماید:
«وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ۖ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ۖ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ».
و (به یاد آورید) زمانی را که موسی برای قوم خویش، آب طلبید، به او دستور دادیم: «عصای خود را بر آن سنگ مخصوص بزن!» ناگاه دوازده چشمه آب از آن جوشید؛ آن‌گونه که هر یک (از طوایف دوازده‌گانه بنی اسرائیل)، چشمه مخصوص خود را می‌شناختند! (و گفتیم:) «از روزیهای الهی بخورید و بیاشامید! و در زمین فساد نکنید!
نکات:

1. سنگ مخصوص:

 الحجر: ظاهراً «الف لام» برای عهد است چون سنگی که موسی عصایش را بآن می زند سنگ مخصوص بوده است که حضرت آدم آنرا از بهشت آورده و همینطور از پیغمبری به پیغمبر دیگر بارث میرسید تا اینکه وقتی به شعیب رسید آنرا با عصا به موسی(ع) داد. در تفسیر کشاف: گوید این سنگ به شکل مربع و دارای چهارگوشه بوده که از هر گوشه آن سه چشمه جاری گردید و هر یک از دوازده طائفه از چشمه مخصوص خود بهره مند شدند و بدینوسیله ششصد هزار نفر که تعداد همه بنی اسرائیل بود بدون معطلی و ناراحتی آب مورد نیاز خود را در آن دشت که وسعتش دوازده میل بود تأمین کردند. عجیب اینکه این سنگ از جنس مرمر بوده و بزرگیش یک ذرع در یک ذرع بوده است. جناب موسی عصای خود را بآن می زد، آب

می داد و هر وقت هم احتیاج بر طرف میشد دوباره بآن عصا می زد و در نتیجه خشک میگردید، ناگفته نماند که «ضَرْبٌ» بمعنای اشاره کردن هم آمده است که در این صورت معنا چنین می شود: با عصایت به سنگ اشاره کن.
2. دو استسقاء در اینجا داریم یک) استسقاء بنی‌اسرائیل از حضرت موسی.  دو) استسقاء حضرت موسی از خدا.
استسقاء بنی‌اسرائیل از موسی شکایت و اعتراض بود مردم بهانه‌گیر بنی‌اسرائیل در مسیر حرکت به سرزمین تیه و بیابان سینا مأمور شدند در یک قریه‌ای فرود بیایند مدتی در آنجا ساکن بشوند جمعیتی که با حضرت موسی بود ششصد هزار نفر بود آن قریه این ‌قدر آب نداشت که تمام این ششصد هزار نفر را سیراب کند به حضرت موسی اعتراض و شکایت کردند این شکایت در آیه 160 سوره اعراف آمده می‌فرماید:
«وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ» و وحی کردیم به حضرت موسی وقتی که قومش از او طلب آب کردند؛ اما این طلب آب به‌ صورت شکایت بود.
ولی استسقاء دوم دعا هست حضرت موسی به خدای متعال تضرع می‌کند که خدایا قوم من به آب نیاز دارند آب نازل بفرما این در آیه 60 سوره بقره آمده «وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ» زمانی را که موسی برای قوم خویش، آب طلبید. یکی شکایت می‌شود. دیگری دعا می‌شود.
2. با همان عصا که تبدیل به اژدها شد و دریا را شکافت با همان عصا خداوند دستور داد که به سنگ بزن تا از سنگ به تعداد اسباط آب بجوشد
فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ۖ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ. به او دستور دادیم: «عصای خود را بر آن سنگ مخصوص بزن!» ناگاه دوازده چشمه آب از آن جوشید؛ آن‌گونه که هر یک (از طوایف دوازده‌گانه بنی‌اسرائیل)، چشمه مخصوص خود را می‌شناختند!
ممکن است برای جوانی سؤال پیش بیاید که آب باید از چشمه‌سار جاری شود. آب باید از درون چاه بیرون بیاید. معنی ندارد که از درون سنگ آب بیاید.
جواب این هست:
دعای هفت صحیفه سجادیه را بخوان که می‌فرماید: «ذَلَّتْ لِقُدْرَتِک الصِّعَابُ، وَ تَسَبَّبَتْ بِلُطْفِک الْأَسْبَابُ»
دشواری‌ها به لطف تو آسان گردد و وسایل زندگی و اسباب حیات به رحمت تو فراهم آید.
اگر در یک جایی گفتند: ازدواج باعث می‌شود فرزندی به دنیا بیاید خداوند این سبب را سبب قرار داده همین خدا اگر اراده کند مریم مقدس با اراده الهی و کن ‌فیکون به عیسی مسیح باردار می‌شود باید توحید قوی بشود تا این مطالب پذیرفته شود.
3. «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» و در زمین فساد نکنید!
اینجا مفسرین صحبت کردند چه نوع فسادی منظور هست؟ آنچه که به قرائن نزدیک‌تر هست این هست که هر نوع فسادی روی زمین را شامل می‌شود
ای بنی‌اسرائیل این همه خداوند به شما نعمت داد دیگر با همدیگر اختلاف نکنید و نزاع نکنید. بارزترین مصداق فساد، نزاع و درگیری هست. نزاع قبیلگی امروز نزاع حزبی باید همه پشت سر ولی‌فقیه و نایب امام‌زمان مسیر ظهور را طی کنیم این «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» و در زمین فساد نکنید! خطاب به من و شما خواهر و برادر ارزشی هم هست. ما که امام و قائد شهید و رهبر معظم و شهدا را قبول داریم و برای امام حسین سینه می‌زنیم با هم اختلاف نکنیم و ید واحده باشیم.

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ. آیه 46 سوره انفال

و از خدا و پیامبرش فرمان برید، و با یکدیگر نزاع و اختلاف مکنید، که سست و بد دل می شوید، و قدرت و شوکتتان از میان می رود؛ و شکیبایی ورزید؛ زیرا خدا با شکیبایان است.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا. آیه 59 سوره نساء

ای اهل ایمان! از خدا اطاعت کنید و [نیز] از پیامبر و صاحبان امر خودتان [که امامان از اهل بیت اند و چون پیامبر دارای مقام عصمت می باشند] اطاعت کنید. و اگر درباره چیزی [از احکام و امور مادی و معنوی و حکومت و جانشینی پس از پیامبر] نزاع داشتید، آن را [برای فیصله یافتنش] اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید، به خدا و پیامبر ارجاع دهید؛ این [ارجاع دادن] برای شما بهتر واز نظر عاقبت نیکوتر است.

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا.

به پروردگارت سوگند که آنان مؤمن حقیقی نخواهند بود، مگر آنکه تو را در آنچه میان خود نزاع واختلاف دارند به داوری بپذیرند؛ سپس از حکمی که کرده ای دروجودشان هیچ دل تنگی و ناخشنودی احساس نکنند، وبه طور کامل تسلیم شوند.

یکی از فرازهای بسیار مهم و قابل تأمل در خصوص وحدت پیام حضرت آیت‌الله‌ امام سیدمجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی،  به مناسبت سالروز افتتاح اولین دوره مجلس و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم است، که در آن تأکید مجدد و البته این‌بار خاص‌تر نسبت به لزوم اتحاد و انسجام داخلی است.

از جمله مصادیق تقوا، رعایت نعمت عظیم وحدت ملّی و انسجام بی‌بدیلی است که، حول پرچم ایران اسلامی، به ملّت بعثت‌یافته، ارزانی شده و در زمره‌ی مهم‌ترین عوامل ظفر، در مقابل شیطان بزرگ می‌باشد. شکر این موهبت، اهتمام آحاد ملّت، خصوصاً نخبگان فکری و سیاسی، از جمله نمایندگان مجلس به صیانت از این وحدت، و پرهیز از اختلافات پوچ سیاسی، و برجسته کردن تفاوت‌های اجتماعی است. طرح و نقشه‌ی کور دشمن – پس از جنگ تحمیلی و فشار اقتصادی، و محاصره‌ی تبلیغاتی و سیاسی – ایجاد تفرقه و تجزیه‌ی اجتماعی برای جبران شکست‌های میدان نظامی و به زانو درآوردن ملّت است، و لازم است تک‌تک جان‌فدایانی که، دلشان برای اسلام و انقلاب یا استقلال و سربلندی ایران می‌تپد، از این پس، بیش از پیش، برای پاسداری از وحدت صفوف منسجم و به‌هم‌پیوسته ملّت، اهتمام ورزند و اختلافات غیرموجّه و حتی موجّه را، به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند، و قولاً و عملاً، مظهر انسجام و یکپارچگی ملّت باشند، ان‌شاءالله.
4. ارتباط آیه شریفه با اهل‌بیت علیهم السلام (چندین ارتباط هست):

یک) در کتاب تفسیر برهان آمده وقتی موسی کلیم مردم طلب آب کردند حضرت موسی در دعایشان به محمد و آل محمد توسل می‌کند.
قال العسکری (علیه‌السلام): «طَلَبَ لَهُمُ السَّقْیَ لَمَّا لَحِقَهُمُ الْعَطَشُ فِی التِّیهِ وَ ضَجُّوا بِالْبُکَاءِ إِلَی مُوسَی (علیه السلام) وَ قَالُوا: هَلَکْنَا بِالْعَطَشِ. فَقَالَ مُوسَی (علیه السلام): إِلَهِی! بِحَقِّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) سَیِّدِ الْأَنْبِیَاءِ وَ بِحَقِّ عَلِیٍّ (علیه السلام) سَیِّدِ الْأَوْصِیَاءِ وَ بِحَقِّ فَاطِمَهْ (سلام الله علیها) سَیِّدَهْ النِّسَاءِ وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ (علیه السلام) سَیِّدِ الْأَوْلِیَاءِ وَ بِحَقِّ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) سَیِّدِ الشُّهَدَاءِ وَ بِحَقِّ عِتْرَتِهِمْ وَ خُلَفَائِهِمْ سَادَهْ الْأَزْکِیَاءِ لَمَّا سَقَیْتَ عِبَادَکَ هَؤُلَاءِ
زمانیکه [بنی‌اسرائیل] درآن بیابان خشک، به تشنگی دچار شده و گریه‌کنان، نزد موسی (علیه‌السلام) ناله کردند و گفتند که «ما از عطش هلاک شدیم»، موسی (علیه السلام) برایشان طلب آب کرد و گفت: «خدایا! به حقّ محمّد (سرور پیامبران و به حقّ علی (علیه السلام)، سرور اوصیاء و به حقّ فاطمه (سلام الله علیها)، سرور زنان و به حقّ حسن (علیه السلام)، سیّد اولیاء و به حقّ حسین (علیه السلام)، سرور شهیدان و به حقّ خاندان و جانشینان آنها، سرور پاکیزگان، تو را سوگند می‌دهم که بر این بندگانت، آب بفرست.
[اگر عصای موسی به سنگ می‌خورد آب جاری می‌شود واسطه این فیض چهارده‌معصوم هستند.]
دو) تعداد مشرب‌ها دوازده تا هست امام باقر علیه‌السلام:
فَإِنَّکَ إِذَا زَوَّجْتَ عَلِیّاً (علیه السلام) مِنْ فَاطِمَهْ (سلام الله علیها) خَلَقْتُ مِنْهَا أَحَدَ عَشَرَ إِمَاماً مِنْ صُلْبِ عَلِیٍّ (علیه السلام) یَکُونُونَ مَعَ عَلِیٍّ (علیه السلام) اثْنَیْ عَشَرَ إِمَاماً (علیهم السلام) کُلُّهُمْ هُدَاهْ لِأُمَّتِکَ یَهْتَدُونَ بِهَا کُلُّ أُمَّهْ بِإِمَامٍ مِنْهَا وَ یَعْلَمُونَ کَمَا عَلِمَ قَوْمُ مُوسَی (علیه السلام) مَشْرَبَهُمْ.
خداوند به پیامبر فرمود: زمانی‌که علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) را به ازدواج یکدیگر در آوردی، من از صلب علی (علیه السلام) و وجود فاطمه (سلام الله علیها)، یازده امام را آفریدم که به همراه علی (علیه السلام)، دوازده امام می‌باشند. همگی آن‌ها راهنمایان امّت تو هستند و هر امّتی به‌وسیله‌ی یکی از آن امامان، هدایت شده و علم پیدا می‌کند؛ همان‌گونه که [هر گروه] از قوم موسی (علیه السلام)، آبشخور مخصوص خود را شناخت.
سه) همان سنگی که برای حضرت موسی از آن آب جاری شد در اختیار مهدی آل محمد است.
امام باقر(علیه السلام)فرمود: إِنَّ اَلْقَائِمَ إِذَا قَامَ بِمَكَّةَ وَ أَرَادَ أَنْ يَتَوَجَّهَ إِلَى اَلْكُوفَةِ نَادَى مُنَادِيهِ أَلاَ لاَ يَحْمِلْ أَحَدٌ مِنْكُمْ طَعَاماً وَ لاَ شَرَاباً وَ يَحْمِلُ حَجَرَ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ وَ هُوَ وِقْرُ بَعِيرٍ فَلاَ يَنْزِلُ مَنْزِلاً إِلاَّ اِنْبَعَثَ عَيْنٌ مِنْهُ فَمَنْ كَانَ جَائِعاً شَبِعَ وَ مَنْ كَانَ ظَامِئاً رَوِيَ فَهُوَ زَادُهُمْ حَتَّى يَنْزِلُوا اَلنَّجَفَ مِنْ ظَهْرِ اَلْكُوفَةِ.
چون حضرت قائم در مکّه قیام کند و قصد رفتن به سمت کوفه را دارد، منادی‌اش فریاد کشد که کسی خوردنی و آشامیدنی همراه خود بر ندارد، و سنگ حضرت موسی (ع) که به وزن یک بار شتر است با آن حضرت است، در هر منزلی که فرود آیند، چشمه آبی از آن سنگ بجوشد که گرسنه را سیر و تشنه را سیراب کند.
چهار) الحسین (علیه السلام): قَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) لَقَدْ کَانَ کَذَلِکَ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) لَمَّا نَزَلَ الْحُدَیْبِیَهْ وَ حَاصَرَهُ أَهْلُ مَکَّهْ قَدْ أُعْطِیَ مَا هُوَ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِکَ وَ ذَلِکَ أَنَّ أَصْحَابَهُ شَکَوْا إِلَیْهِ الظَّمَأَ وَ أَصَابَهُمْ ذَلِکَ حَتَّی الْتَقَتْ خَوَاصِرُ الْخَیْلِ فَذَکَرُوا لَهُ (علیه السلام) فَدَعَا بِرَکْوَهْ یَمَانِیَّهْ ثُمَ نَصَبَ یَدَهُ الْمُبَارَکَهْ فِیهَا فَتَفَجَّرَتْ مِنْ بَیْنِ أَصَابِعِهِ عُیُونُ الْمَاءِ فَصَدَرْنَا وَ صَدَرَتِ الْخَیْلُ رِوَاءً وَ مَلَأْنَا کُلَّ مَزَادَهْ وَ سِقَاء.
امام حسین (علیه السلام) می‌فرمایند: (در میان مناظره‌ی امیرالمؤمنین (علیه السلام) با یهود در برتری پیامبر) امیر علیه السلام فرمود: وقتی حضرت محمّد به حدیبیّه رسید و اهل مکّه او را در محاصره قراردادند، خداوند به او چیزی بهتر از این بخشید، آنگاه که اصحاب اظهار تشنگی کردند و چنان تشنه ‌شدند که پهلوی اسب‌ها چسبید. [اصحاب]، این قضیّه را خدمت پیامبراکرم عرض کردند آن جناب یک قمقمه‌ی یمانی خواست؛ دست خود را درآن فروبرد و از درون انگشتانش چشمه‌های آب جاری شد. پس همه‌ی ما و چهارپایان سیراب شدیم و تمام ظرف‌ها نیز پر از آب شدند.