بسم الله الرحمن الرحیم
تفسیر سوره حمد
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): فَإِذَا قَالَ العبد: الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ حَمِدَنِی عَبْدِی وَ عَلِمَ اَنَّ النِّعَمَ الَّتِی لَهُ مِنْ عِنْدِی وَ الْبَلَایَا الَّتِی انْدَفَعَتْ عَنْهُ بِتَطَوُّلِی اُشْهِدُکُمْ اَنِّی اُضِیفُ لَهُ نِعَمَ الدُّنْیَا إِلَی نَعِیمِ الْآخِرَة وَ اَدْفَعُ عَنْهُ بَلَایَا الْآخِرَة کَمَا دَفَعْتُ عَنْهُ بَلَایَا الدُّنْیَا. مستدرک الوسایل، ج۴، ص۲۲۸
امام علی (علیه السلام) فرمود: پیامبر میفرماید: پس هنگامی که بنده بگوید: الْحَمْدُ لِله رَبِّ الْعالَمِینَ، خداوند فرماید: «بندهام ستایشم کرد و دانست هر نعمتی دارد از من است و هر بلا از او برگردد به فضل من است؛ شما گواه باشید نعمت آخرت را به نعمت دنیایش افزودم و بلاهای آخرت را همانطور که بلاهای دنیا را از او دفع کردم، از او دور خواهم کرد».
در قرآن كریم كلمه مباركه “الحمدللّه”، به تعداد سالهای نبوّت نبیاكرم(ص)، ۲۳ بار تكرار شده است. و از یكصد و چهارده سوره قرآن مجید ۵ سوره با الحمدللّه آغاز میشود. سوره هاى حمد، اَنعام، كهف، سبأ و فاطر با الحمدللّه آغاز شده است.
همچنین علاوه بر سوره حمد، در پنج سوره قرآن جمله الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ آمده است:
- سوره انعام، به خاطر قطع شدن ریشه ستمگران به دست مؤمنان رزمنده و جهادگر به اراده و اذن خدا در آیه45: فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمينَ. و به اين ترتيب، ريشهی گروهى كه ستم كرده بودند، قطع شد. و ستايش مخصوص خداوند، پروردگار جهانيان است.
- سوره يونس، به دلیل نعمت های جاویدی که به بهشتیان، به پاداش اعمال صالحشان عنایت شده است در آيه10: دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ. گفتار (و دعای) آنها در بهشت این است که: «خداوندا، منزهی تو!» و تحیّت آنها در آنجا: سلام؛ و آخرین سخنشان این است که: «حمد، مخصوص پروردگار عالمیان است».
قال الرّسول (صلی الله علیه و آله): الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ دَعْوَی أَهْلِ الْجَنَّهْ حِینَ شَکَرُوا مِنْهُ حُسْنَ الثَّوَابِ.
الحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ نیایش اهل بهشت است هنگامیکه از خداوند در مقابل ثواب نیکو، تشکّر میکنند.
- سوره صافات، پس از یادی از پیامبران، که بزرگترین نعمت های معنوی حق بر انساناند در آخرین آیه: سُبْحانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمّا يَصِفُونَ180 وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ181 وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِينَ182. منزّه است پروردگار تو، پروردگار صاحب قدرت، از آنچه آنان توصيف مىكنند. و سلام بر پيامبران! و حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانيان است.
- سوره زمر، پس از داوری به حق در میان اهل قیامت در آيه 75: وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ.
(در آن روز) فرشتگان را میبینی که بر گرد عرش خدا حلقه زدهاند و با ستایش پروردگارشان تسبیح میگویند؛ و در میان بندگان بحق داوری میشود؛ و (سرانجام) گفته خواهد شد: «حمد مخصوص خدا پروردگار جهانیان است».
قال أمیرالمؤمنین (علیه السلام): ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ وَ لَهُ الْحَمْدُ افْتَتَحَ الْکِتَابَ بِالْحَمْدِ لِنَفْسِهِ وَ خَتَمَ أَمْرَ الدُّنْیَا وَ مَجِیءَ الْآخِرَة بِالْحَمْدِ لِنَفْسِهِ فَقَالَ وَ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قِیلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ الْحَمْدُ لِلَّهِ اللَّابِسِ الْکِبْرِیَاءِ بِلَا تَجَسُّدٍ.
خدایی که حمد و سپاس مخصوص اوست، قرآن خود را با حمد و ستایش خود آغاز کرد و سرانجام کار دنیا و آغاز آخرت را نیز با حمد خود آغاز خواهد کرد همانطور که فرمود: وَ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْحَقِّ(و در میان بندگان بحق داوری میشود) وَ قیلَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمینَ؛ حمد و ستایش مخصوص خدایی است که ردای کبریایی را بر خود پوشانده بدون آنکه جسم و بدنی داشته باشد.
- سوره غافر، پس از امر به عبادت خالصانه و دور از ریا و شرک در آيه 65: هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ. اوست [همان] زندهاى كه خدايى جز او نيست. پس او را در حالى كه دين [خود] را براى وى خالص گردانيدهايد بخوانيد. سپاس[ها همه] ويژه خدا پروردگار جهانيان است.
قال السّجّاد (علیه السلام): إِذَا قَالَ أَحَدُکُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَلْیَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
زمانی که یکی از شما گفت: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، پس به دنبالش بگوید: الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، چرا که خداوند عزّوجلّ میفرمایند: لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
جاهایی که گفتن الحمدلله رب العالمین مستحب است:
- ذکر “الحمدالله رب العالمین” بعد از قرائت حمد در نماز برای امام یا مأموم یا نمازگزار فرادی مستحب است. البته از نظر مشهور فقها فقط برای مأمومین مستحب است.
- در حديثی نورانی از امام باقر علیه السلام منقول است كه چون كسى عطسه كند بگويد اَلْحَمْدُلِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ وَصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَاَهْلِ بَيْتِهِ.
- الإمامُ الباقرُ عليه السلام :مَن أرادَ أن يَكْتالَ بالمِكْيالِ الأوْفى، فلْيَقُلْ إذا أرادَ أنْ يَقومَ مِن مَجلسِهِ: «سبحانَ ربِّكَ ربِّ العِزّةِ عَمّا يَصِفونَ و سلامٌ على المرسَلينَ و الحَمدُ للّهِ ربِّ العالَمينَ». هر كه مى خواهد با پيمانه پُر مزد گيرد، بايد هنگام برخاستن از جاى خود چنين بگويد: «سبحان ربّك ربّ العزّة عمّا يصفون و سلامٌ على المرسلين و الحمد للّه ربّ العالمين (اى پروردگار عزّت و شكوه! پاك و منزّهى از هر توصيفى؛ درود بر فرستادگان خدا و ستايش از آنِ خدايى است كه پروردگار جهانيان است)».
عن الصادق علیه السلام: كفّارَةُ المَجالِسِ أن تَقولَ عِندَ قِيامِكَ مِنها : «سُبحانَ رَبِّكَ رَبِّ العِزَّةِ عَمّا يَصِفُونَ و سَلامٌ علَى المُرسَلِينَ و الحَمدُ للّه ِ رَبِّ العالَمِينَ».
- الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَن أرادَ أن يَكْتالَ بالمِكْيالِ الأوْفى فلْيَكُنْ آخِرُ قَولِهِ : «سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ وَ سَلامٌ عَلَى المُرسَلينَ وَ الحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمينَ» ، فإنَّ لَهُ مِن كُلِّ مسلمٍ حسنةً. هر كس كه مى خواهد با پيمانه پُر مزد گيرد ، بايد آخرين سخنش اين باشد: «سبحان ربّك ربّ العزّة عمّا يصفون و سلامٌ على المرسلين و الحمد للّه ربّ العالمين (اى پروردگار عزّت و شكوه! تو پاك و منزّهى از هر توصيفى ؛ درود بر فرستادگان خدا و ستايش از آنِ خدايى است كه پروردگار جهانيان است) كه براى چنين كسى، به ازاى هر مسلمان، يك حسنه منظور مى شود.
فایل صوتی
